Antik Mısırda Tıp Tarihi

Mısır’da adını bildiğimiz ilk büyük hekim İmhotep’tir. M.Ö. 3000 yıllarının sonunda yaşamış olan bu kişi Firevun Zoser’in veziri, fizikçi, mimar ve astronomdu. Sakkara’da ki basamaklı piramidin mimarıdır. Daha sonra tanrılaştırılmış ve tıbbın tanrısı sayılmıştır.

Mısır tıbbında bir başka önemli isim, yine 6. sülale çağındandır (M.Ö. 2600). İris adlı bu kişinin mezar yazıtından, firevunun başhekimi, sarayın göz uzmanı, mide ve bağırsak hastalıkları konusunda da ehil olduğunu öğreniyoruz.

Bu güne kadar 10’a yakın, tıbbi metinleri içeren papirus bulundurmuştur. Bunlar M.Ö. 2000 ile 1000 yılları arasında yazılmış belgelerdir. En eski olan ikisi, ki biri Kahun diğeri Gardiner Papirusu adı ile anılır, kadın hastalıkları ve çocuk hastalıklarını ele alır.

En önemli diğer ikisi ise bulanların adı ile Smith ve Ebers Papirus’ları olarak adlandırılır. M.Ö. 1600 yıllarında yazılmışlardır. Bu çağ Mısır’ın askeri ve siyasal açıdan en güçlü çağıdır.

Bunlardan Ebers Papirusu en uzun olanıdır. 20.23 metre uzunluğundadır ve içinde 877 reçete vardır.

Her biri hastalık ve semptomları içerir. Bunlarda sırası ile, tıbbi müdahaleden önceki işlemler, iç hastalıklar, göz hastalıkları, diş hastalıkları, deri hastalıkları, dış hastalıklar, değişik hastalıklar(kulak, burun, boğaz), kadın hastalıklarıdır. Anatomik, fizyolojik ve patolojik bilgiler ile sözlük ve cerrahi hastalıklar üzerine belirtiler, tedavi yöntemleri ile birlikte açıklanmaktadır. Bu kadar ayrıntıyı içerdiğine göre öyle anlaşılıyor ki, yazar eserini, bir hekimin eli altında bulunması gereken bir el kitabı gibi düşünmüş ve dünya tarihindeki ilk tıp el kitabını ortaya koymuştur.

Smith Papirusu ise daha kısadır ve konunun ağırlığı cerrahi işlemler üzerinde toplanmıştır.

İç hastalıklarını yoruma, gözleme ve bilmediği ya da doğru anlaşılamadığı zaman gizli güçlere bağlama geleneğinin daha gerçek bir olaydı. Bu nedenle Smith Papirusu’nda da doğrudan vak’a ele alınmış, baştan ayağa kadar sıra ile gidilmiş, bu sıralamaya çok sonraları M.S. 1200-1300 yıllarında aynen uyulmuştur. Papirus’ta 48 vak’a ele alınmıştır. Vak’aları ele alıştaki bilimsel yaklaşım ilgi çekicidir. Vak’anın adı, muayene ve tanı, tedavi, bir küçük açıklayıcı sözlük.

4. nolu vakayı anlatırken şu başlıklar görülüyor. “Baştaki yaranın görünümü, kemiğe giriş, kafatasının açılması, beyne müdahale”

Tedavinin bitişi için de getirdiği bazı kurallar ilgi çekicidir. Bu kurallar

1) “Hasta iyi oluncaya kadar”

2) “Sen (hekim) hastanın kendini topladığına emin oluncaya kadar”

şeklinde sıralanmaktadır.

Bu metinler hazırlayanın sadece deneyimli bir hekim değil, aynı zamanda duyarlı biri olduğu da anlaşılıyor; tıbbi müdahaleden sonra hekimin, insan yapısında olan savunma sisteminin hastanın kendini toplamasını sağlayışına kadar gözlemini sürdürmesi koşulunu getirmesi, daha sonraki çağlarda Hippokrates’in kurallarından birinin ilk kez söylenişidir. Smith Papirusu’nda hekimin, beyne kadar işleyen bir yaralanmayla ilgili şaşırtıcı gözlemleri anlatılmaktadır. Burada beyin zarı, cerebrospinal sıvı ve beyin kıvrımları tanıtılmakta, hastanın her iki burun deliğinden kan geleceği ve boynunun sertleşeceği anlatılmaktadır. Bilimde ve teknikte bu üstün seviyeye erişen Mısır, M.Ö. 1500’lü yıllardan sonra aynı etkinliği ve gücü göstermemeye başlamıştır. Giderek yavaş yavaş zayıflar, sonunda artık Mısır bilimi o günün dünyasını etkileyecek düzeyini kaybeder. Bunun neden böyle olduğunu açıklamak zor. Aynı soruyu Çin için, eski Hellen için, Roma Dünyası için nihayet İslam Dünyası için sorabiliriz. Ama bu sorular şimdilik ya açık seçik olmayan karşılıklar bulmakta veya karşılıksız kalmaktadır.

 

Bu yazı Eski Çağda Tıp Tarihi Yazı Dizisi kapsamında yazılmıştır. Antik Çağ Tıp Tarihi ile ilgili diğer yazıları okumak için lütfen tıklayın.

Bu yazı dizisi kapsamında yazılan Mezopotomya Tıp Tarihi yazısına göz atmak ister misiniz ?

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>