Devletlerin Kafa Karıştıran Yapısı: Rusya

Rusya Avrasya’nın Kuzey Asya kesimini tamamıyla sınırları içine alan, yüzölçümü bakımından dünyanın en büyük devletidir. Rusya egemenliği altına aldığı 22 cumhuriyet ile birlikte 85 federe bölgeye ayrılmış bir federal cumhuriyettir.

 

Rusya Federasyonu’nun İdari Yapısı

Kırım’da Rusya yanlısı ayrılıkçılar ile Ukrayna yanlısı protestocular arasında 23 Şubat 2014 tarihinde patlak veren çatışmaların neticesinde Ukrayna’ya bağlı Kırım Özerk Cumhuriyeti’nin 11 Mart 2014 tarihinde tek taraflı olarak bağımsızlık ilan etmesi ve ardından 21 Mart 2014 tarihinde Rusya’ya katılması ile Rusya Federasyonu’ndaki federe birim sayısı 85’e yükseldi.

Rusya Federasyonu’nu oluşturan 85 federe birim, tüzel yapılarına göre 6 kaleme ayrılır. Bu kalemler:

1) Özerk Cumhuriyet
2) Oblast (Eyalet)
3) Kray (Bölge)
4) Özerk Oblast
5) Özerk Okrug (Özerk Kaza/İlçe)
6) Federe Şehir

Federasyonu oluşturan 85 federe birimin, Kırım ile beraber 22’si özerk cumhuriyet, 46’sı oblast yani eyalet, 9’u kray(bölge), 4’ü özerk okrug, 3’ü federe şehir ve 1’i özerk oblasttır (Yahudi Özerk Oblastı).

Söz konusu federal yapılanma tarihi unsurlar, Rusya’nın demografik yapısı ve etnik gruplar göz önünde bulundurularak yapılmıştır. Dolayısıyla bu 6 farklı federe yapılanma, eşit haklara sahip değildir.

 

Rusya’nın Özerk Cumhuriyetleri

En fazla imtiyaza özerk cumhuriyetler sahiptir. Özerk cumhuriyetler Rusya Federasyonu’nda diğer federe birimlerden farklı olarak yerel bir anayasaya ve Rusçanın yanı sıra bir veya daha fazla yerel resmi dile sahiptir. Oblastlar ve kraylar bu haklara sahip değillerdir. Aynı zamanda Rus Anayasası özerk cumhuriyetleri, özerk değil direkt cumhuriyet olarak nitelendirir. Fakat bu federe birimleri direkt cumhuriyet olarak nitelendirmek doğru değildir. Çünkü bu özerk cumhuriyetler tam bağımsız değildir. Dış işlerinde Rusya’ya bağlıdır.

 

# ÖZERK CUMHURİYETLER HALKIN KÖKENİ DİN
1 Adıge Cumhuriyeti Kafkas Sünni -İslam
2 Altay Cumhuriyeti Türk Ak Yang, Lamaizm, Şamanizm
3 Başkortostan Cumhuriyeti Türk Sünni -İslam
4 Buryatya Cumhuriyeti Moğol Lamaizm
5 Dağıstan Cumhuriyeti Türk Sünni -İslam
6 İnguşya Cumhuriyeti Kafkas Sünni -İslam
7 Kabardin-Balkar Cumhuriyeti Türk Ortodoks, Sünni -İslam
8 Kalmikya Cumhuriyeti Moğol Lamaizm
9 Karaçay Cumhuriyeti Türk Sünni -İslam
10 Karelya Cumhuriyeti Fin Ortodoks
11 Komi Cumhuriyeti Fin Ortodoks
12 Çirmişistan Cumhuriyeti Fin Ortodoks
13 Mordovya Cumhuriyeti Fin Ortodoks
14 Saha (Yakutya) Cumhuriyeti Türk Ortodoks, Şamanizm
15 Kuzey Osetya-Alaniya Cumhuriyeti İranlı Ortodoks, Sünni –İslam
16 Tataristan Cumhuriyeti Türk Sünni -İslam
17 Tuva Cumhuriyeti Türk Lamaizm, Şamanizm
18 Udmurtya Cumhuriyeti Fin Ortodoks
19 Hakasya Cumhuriyeti Türk Ortodoks
20 Çeçenistan Cumhuriyeti Kafkas Sünni -İslam
21 Çuvaşistan Cumhuriyeti Türk Ortodoks
22 Kırım Cumhuriyeti Türk Sünni –İslam
NOT:  Rusya’da iç göçler nedeniyle birçok özerk cumhuriyetteki Rus nüfusu özerk cumhuriyetin asıl etnik grubunun nüfusunu aşmıştır. Tablo Rus nüfus göz ardı edilerek hazırlanmıştır.
Oblast (Eyalet), şehirlerin birleştirilmesi ile oluşturulan şehir üstü özerk yerleşim birimleridir. Rusya Federasyonu’nda 46 oblast vardır ve olastlar federe birim statüsündedir.  

 

Rusyanın-idari-yapısı

Kraylar, oblastlara yani eyaletlere benzer ama demografik unsurlardan çok tarihsel unsurlar sonucunda oluşmuşlardır. Rusya’nın federal yapılanmasının bir parçası, federe bölgelerdir.
Okruglar, federe birimlerin (oblast, kray vs.) alt idari yapılanma türünden biridir. Okrugları bir şehrin ilçeleri gibi düşünebiliriz.
Bunlara ilave olarak federasyonda yetkileri yükseltilmiş 4 özerk okrug vardır ki bunlar federe birim statüsündedir.

Federe Şehir, imtiyazlı şehirlerdir. Federasyonda 3 imtiyazlı şehir vardır. Bunlar Moskova, Sankt Peterburg ve Sivastopol’dur. Aslına bakılırsa bu şehirleri nitelendirirken “federal şehir” denerek yanlışlık yapılmaktadır. Bu yanlışlık federal ile federe kelimelerinin arasındaki anlam farkının dikkate alınmamasından kaynaklanmaktadır.

Federe: federasyona bağlı, federasyonu oluşturan parçaların her birine verilen cins ad.

Federal: federasyon ile ilgili, federasyonun tüm parçalarını ilgilendiren.

Bu tanımlar ışığında; Moskova, Sankt Peterburg ve Sivastopol federal şehir değil federe şehirlerdir. Moskova federe şehir olmakla beraber Rusya Federasyonu’nun başkenti olmasından dolayı aynı zamanda federal şehirdir.

Federe birimler, yapılanmalarına göre farklı imtiyazlara sahip olmalarının yanında ortak bazı özelliklere de sahiptir. Her federe birimin kendine has yerel bir başkenti, mahkemesi, meclisi ve bayrağı vardır. Bunlara ilave olarak federe birimler arasındaki ayrımcılığı asgariye indirebilmek için Vladimir Putin, Mayıs 2000’de zamanın mevcut federal yapılanmasının üstünde ikinci bir federal yapılanmaya gitmiştir. Bu ikinci federal yapılanmaya göre şu ana kadar bahsettiğimiz federe birimler, 7 ayrı parçaya ayrılmış olan üst düzey federe bölgeye, coğrafi unsurlar göz önünde bulundurularak paylaştırılıp bağlanmıştır. Üst düzey federe bölgelerin tümü eşit statüye sahiptir ve bu federal yapılanma günümüzde geçerliliğini korumaktadır. Fakat üst düzey federe bölge sayısı, 19 Ocak 2010 tarihinde Kuzey Kafkasya Federal Bölgesi’nin Güney Federal Bölgesi’nden ayrılmasıyla 8’e, Kırım’ın federasyona katılıp üst düzey federe bölge yapılmasıyla da 9’a yükselmiştir.

 

Rusya Federasyonu Bayrağı ve Tarihi

Rusların soyu, Doğu Avrupa kavimlerinden Slavlara dayanır. Bunanla beraber Rusların, Vikingler ile hem kültürel hem de biyolojik olarak çok kuvvetli bağları vardır. Kiev Knezliği (Kiev Prensliği), Vikinglerin bir kolu olan Varyaglar tarafından M.S. 880’de kurulmuş, Rus kökenli ilk büyük devlettir. M.S. 1000 yılına gelindiğinde; Vikingler İskandinavya’dan ayrılarak Batı Rusya’ya yerleştiler. Burada yerleşik hayata geçip Slavlar ile kaynaşarak Moskova Knezliği’ni kurdular. Vikingler kendilerine “kürek çeken adam” anlamına gelen Rus diyorlardı. Gelecekte Vikinglerin kendilerine verdikleri bu isim ülkenin adı olacaktı.

 

rus-bayragi-small

Yerleşik hayata geçen Vikingler Putperest çok tanrılı dinlerinden vaz geçerek Hristiyanlığı kabul ettiler. Ruslar Hristiyanlığın büyük mezheplilerinden biri olan Ortodoks Kilisesine bağlıdır. Rusların Ortodoks Mezhebini seçmelerindeki en büyük etken Bizanslılardır. Ruslar, Bizanslıları kardeş ırk olarak görmekteydiler. III. İvan 1453’te İstanbul’un fethedilip Bizans’ın son bulmasıyla Bizanslı son hanedan Paleologos’un armasını benimsemiş ve küçük değişiklikler ile Moskova Knezliği’nin arması yapmıştır. Başlangıçta Altın Orda Devleti’ne bağlı olan knezlik, III. İvan’ın çabalarıyla gelişip, Rus Çarlığı halini almıştır. Çarlık Rusyası’ndan önce Rusların resmi ortak bir bayrağı yoktu. Sadece Rus prensler kendilerine özgü bazı bayraklar kullanıyorlardı. I. Alexis döneminde ilk Rus bayrağı ortaya çıktı. Rus Deniz Kuvvetlerinin Hollandalı komutanı, gemide kullanmak üzere kendi ülkesinin bayrak renklerinin sıralamasını değiştirerek oluşturduğu bayrak Rusların ilk bayrağı olmuştur. Bu bayrak sırasıyla beyaz, mavi ve kırmızı yatay üç şeritten oluşuyordu. Panslavizm’in renkleri olan bu renklerden beyaz tanrıyı, mavi hükümdarı, kırmızı ise halkı temsil etmektedir.

Mavi kan: Orta Çağda soylular için kullanılan bir tabir.

18. yüzyıla gelindiğinde Rus Çarlığı büyük bir imparatorluk halini almıştı. I. Alexis döneminden bu yana kullanılan bayrak imparatorlukta da geçerliliğini korudu. 1896’da ise resmiyet kazandı. Fakat İmparatorlukta Panslavist bayrağın yanı sıra özel kullanım için tasarlanan ve imparatoru temsil eden ikincil bayraklar da vardı. Bunların en ünlüsü 1858 – 1883 tarihleri arasında kullanılan siyah, altın, beyaz renkli üç yatay şeritli imparatorluk bayrağıdır. Bu bayrak monarşi yanlısı Rus çevrelerce hala kullanılmaktadır.

 

Bizans’ın arması tekrar küçük bazı değişiklikler geçirip imparatorlukta da kullanıldı. Çift başlı kartal, Bizans’ta devlet ve kilisenin, tek bedende, bir arada tutulup yönetildiğini simgelemekteydi. Bu amblem küçük değişiklikler ile halen Bizans Coğrafyasındaki Ortodoks devletlerce kullanılmaktadır.

Fakat imparatorluğun yıkılıp Komünizmin yükseldiği Ekim Devrimi sonrası Rusya’da rejimin değişmesiyle beraber bayrağında ve ambleminde de değişiklikler oldu. Komünizmin rüzgârları esen Rusya semalarında komünizmin Rusya’daki sembolü olan Kızıl bayrak dalgalanmaya başladı.

 Rus-Bizans-Armı

Bu yeni bayrak kırmızı zemin üzerinde sol üst köşede köylüyü temsil eden orak, şehirdeki işçiyi temsil eden çekiç ve bunların ortasında Komünist Partiyi tensil eden küçük bir yıldız bulunuyordu. Kızıl bayrak Sovyetler Birliği’nin dağılmasına kadar kullanıldı. Sovyetler Birliği’nin kıyılmasıyla birlikte eski bayrağa ve Bizans amblemine geri dönüldü ve günümüzde halen kullanılmaktadır.

 

Rusya Federasyonu’nun Hukuki Yapısı

Rusya Federasyonu, iki meclisli yarı başkanlıkla yönetilen federatif bir cumhuriyettir. Bu iki kola ayrılan meclisin üst kanadı 170 vekilli Federasyon Konseyi‘dir. Alt kanadı ise 450 vekilli Devlet Duması‘dır. Devlet Duması federasyon genelinde seçimlerle dört yılda bir yenilenir. Federe birimlerin hepsi nüfus yoğunluklarının oranlarına göre farklı sayılarda vekil çıkarırlar. Fakat tüm federe birimler ne olursa olsun meclisin üst kanadı olan Federasyon Konseyi’ne ikişer vekil gönderir. Federasyon Konseyi ve Devlet Duması birlikte federal meclisi oluşturur. Fakat bu iki konsey bazı özel durumlar dışında birlikte oturum düzenlemez.

Rusya Federasyonu devlet başkanı, federal yürütme organının başı ve silahlı kuvvetlerin başkomutanıdır. Meclisten çıkan kanunları veto etme hakkına ve bakanlar ve diğer memurları atama yetkisi vardır. 6 yılda bir direkt halk tarafından seçilir. Devlet başkanı adayı en az 10 yıl Rusya’da ikamet etmek ve 35 yaşını doldurmak zorundadır. Seçimler en fazla iki turlu olur. En fazla oyu alan aday Devlet Duması’nda onaylanır ve göreve başlar.

Rus yargı sisteminde iki tür yapılanma vardır. Birincisi yerel düzeydeki mahkemelerdir. İkincisi ise federal düzeydeki mahkemelerdir. Rus yargı sisteminde federal düzeyde 3 büyük mahkeme vardır. Bunlar: Anayasa Mahkemesi, Yüksek Mahkeme, Yüksek Tahkim Mahkemesi;

Anayasa Mahkemesi yasa ve yasa statüsündeki bildirgelerin anayasaya uygunluğunu ve federe birimlerin yerel mahkemelerini denetler.

Genel mahkemeler bireyler arasındaki davalara bakar. Bu mahkemelerin en yüksek temyiz mercii Yüksek Mahkemedir.

Tahkim mahkemeleri ticari konularda yetkilidir.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

2 Yorum Yapıldı

  1. Nesij

    5 Aralık 2017 at 23:56

    Bir ekleme daha*
    Karaçay yazılanın doğrusu da Karaçay-Çerkes’tir.

  2. Nesij

    5 Aralık 2017 at 23:54

    Kabardin-Balkar Cumhuriyeti Türk değildir. Türk barındırır ancak bu, nüfusun %11’ine tekabül eder. Meclisteki temsil güçleri %5 ile sınırlıdır.