Endüstriyel Kontrol ve Arıza Analizi – 2

Transistörlü Turn-On Zamanlayıcı Devresi

Devre transistörün zaman gecikme devresidir. Direnç ve potansiyometre üzerinden akan akım kondansatörü şarj eder. Şarj gerilimi transistörü iletime geçirecek seviyenin üstüne çıktığında transistör iletime geçer. Role içerisinden kollektör akımı akar. Role içerisinden akan kollektör akımı röleyi enerjiler. Role kontaklarını çeker. Açık kontaklar kapanır, kapalı kontaklar açılır. 220V’luk devredeki lamba yanar. Butona basarsak lamba söner. Biraz sonra tekrar yanar. Gecikme süresi potansiyometre ayarı ile değiştirilebilir.

Transistörlü Turn-On Zamanlayıcı Devresi

Transistörlü Turn-Off Devresi

Turn-off devresi devreye enerji verildiği zaman kondansatör boş olduğundan dolayı A noktasındaki gerilim 12V dur. Böylece transistör iletimdedir. role kontağını çeker ve lamba yanar. Bu esnada kondansatör şarj oldukça A noktasındaki gerilim azalmaktadır. Böylece bir müddet sonra transistör kesime gider lamba söner. Butona basıldığında kondansatör deşarj olacağı için transistör tekrar iletime geçer.

Transistörlü Turn-Off Devresi

Röleler

Düşük güçteki elektromanyetik anahtarlardır. Hem DC hem AC akımda çalışan tipleri vardır. Düşük akım ve gerilimlerle büyük akım ve gerilimlerin kontrolünü sağlar. Röleler bobin, nüve, kontaklar, palet ve gövde olmak üzere beş kısımdan oluşur. Rolenin bobini enerjilendiğinde açık kontaklar kapanır, kapalı kontaklar açılır.

Tristörler(SCR)

Tristörler anot, katot ve geyt adı verilen üç bacaklı yarı iletken elektronik devre elemanıdır.  Hem AC hem DC akımda çalışabilir. Güç kontrolü işlemlerinde kullanılır.

Tristör küçük bir geyt akımı ile büyük akımların kontrolünü yapabilen yarı iletken sessiz bir anahtarlama devre elemanıdır. Anoduna (+)  katoduna (-) gerilim verildiğinde hemen çalışmaz iletime geçmesi için geyte (+) gerilim vermek gerekir. DC gerilimde tristör iletime geçtikten sonra geyt akımı kesilse dahi tristör çalışmaya devam eder. Fakat AC gerilimde geyt tetikleme akımı kesilirse tristör yalıtkan hale geçer. Tristörde yük anot veya katot ucuna bağlıdır. Geyt akımı uygulanmadığı anda anot katot arsındaki direnç çok yüksektir. Geyt akımı uygulandığı anda ise düşüktür.

Tetikleme Yöntemleri

1)Ayrı bir DC üreticiden tetikleme akımı sağlama

2)Ana besleme kaynağından tetikleme akımı sağlama

3)İzolasyon trafosuyla tetikleme

3)Optokuplör ile tristörün tetiklenmesi

4)Tristörün anot-katot arasına yüksek gerilim uygulamak ile tetikleme

5)Yüksek sıcaklık ile tetikleme

Tristörü Durdurma(Kesime Sokma) Yöntemleri

1) Seri anahtarla durdurma

2)Paralel anahtarla durdurma

3) Kapasitif durdurma

4) Rezonans durdurma

5) Alternatif akımda durdurma

UJT’Ler

Yapısında tek N ve P maddesi bulunmasından dolayı Uni-Jonksiyon (Tek Eklemli) transistor denir. N malzemesinin iki ucu Beyz1-Beyz2, P maddesinin ucu emiterdir. Ujt’nin iletime geçebilmesi için E-B1 uçlarının doğru, E-B2 uçlarının ters polarma edilmesi gerekir.

UJT İle Yapılan Gevşemeli Osilatör

UJT’li osilatör devresinde emiter ucundaki gerilim B1 ucundaki gerilimi aştığında iletime geçecektir. Emiter ucundaki kondansatör devre gerilimine şarj olmaktadır. Şarj seviyesi yükseldikçe emiter gerilimi de yükselir. UJT iletime geçer. Kondansatör UJT üzerinden deşarj olur. Bu esnada UJT’nin B1 ucundaki gerilim anlık olarak yükselir, B2  ucundaki gerilim anlık olarak düşer. Bu elde edilen palsler tristör veya triyakı tetiklemek için kullanılır.

OSİLATÖR=Giriş sinyali olmadan sadece besleme gerilimi uygulanarak çıkışında sürekli düzgün kare dalga, üçgen veya testere dişi sinyal üreten devrelere osilatör denir.

Triyak

İki yönde akım geçiren güç kontrol elemanlarına triyak denir. Triyak iki tristörün ters paralel bağlanmasıyla oluşur. Anot 1, anot 2 ve geyt uçlarından oluşur. Geyt ucu A1 ve A2 uçlarını kontrol eder. Yük genelde A2 ucuna bağlanır. DC gerilimde geyt ucunun bir kez tetiklenmesi yeterli. AC gerilimde ise sürekli tetiklenmesi gereklidir.

Triyak hem pozitif hem de negatif gerilimde tetiklenebilir. Triyakın bütün tetiklemelerinde kullanılan tüm gerilimlerin yönlerine göre yük üzerinden geçen akımın yönü değişir.

Triyak’ın Avometre İle Kontrolü

Triyak A2,A1 uçlarında her iki yönde sonsuz direnç gösterir. Triyak geyt-A2 uçlarında her iki yönde sonsuz direnç gösterir.

Ölçü aletinde bir direnç okuyuncaya kadar sırayla uçlara değdiririz. Direnç değeri gördüğümüzde probları ters çeviririz. Yine küçük bir direnç okuyorsak siyah probun bağlı olduğu yer A1, kırmızı probun bağlı olduğu yer geyt, kalan A2’dir.

LDR ile Triyak Kontrolü

Devrede bulunan LDR karanlık ortamda düşük direnç değeri gösterir. Böylece kondansatör şarj olur, diyak triyağı tetikler ve lamba yanar.LDR ışık aldığında ise direnci artar ve böylece gerilim azalır ve kondansatör şarj olmaz devre çalışmaz.

Isı Sensör ve Transducerleri

Beş duyu organımızla algılayabildiğimiz tüm fiziksel değişiklikleri algılayabilen elemanlara sensör denir. Örn: sıcaklık, nem, rüzgâr koku, duman, ağırlık, ışık, yükseklik.

Transducer; algıladıkları fiziksel değişimleri gerilim veya akım olarak yansıtabilen algılayıcılardır.

Termistör

Sıcaklık ile direnci değişen elektronik malzemelere termistör denir. Termistörler PTC (Pozitif katsayılı termistör) ve NTC (negatif k. t.) olarak ikiye ayrılır.

NTC=Sıcaklık arttığında direnç değeri azalır.

PTC=Sıcaklık arttığında direnci artar.

Termokupl

İki farklı metal birleştirilerek yapılmıştır. Isıya maruz kaldığında bu iki metaldeki elektron hareketliliği farklı olacağından uçlarında potansiyel fark olur. Isı sensörlerinin tamamı sıcaklıkla alakalı tüm elektronik cihazların kontrolünde kullanılır.

Manyetik Sensör ve Transducerler

Ortamdaki manyetik değişimleri algılayıp çıkışında gerilim veya akım üreten elemanlara manyetik sensör denir. Bunun en kolay yolu sarılmış bir bobin içerisinde nüveyi hareket ettirmektir. Geçiş kontrol sistemlerinde, sanayide kullanılırlar.

Bobinli manyetik sensörler içinde nüvenin hareket ettirildiği sensör tipidir. Nüve hareket ederse endüktansda değişir.

Elektronik devreli manyetik sensörler içinden akım geçen iletkenin etrafında manyetik alan oluşur. Bu iletkenin oluşturduğu manyetik alanın yakınına bir metal ya da herhangi bir cisim etki ederse manyetik alan değişir. Cihaz bu değişimi algılar. (Örneğin: define detektörü)

Alan etkili manyetik sensörler yaklaşım sensörü olarak da adlandırılır. Herhangi bir cisme gönderilen ultrasonic ses dalgası çarpıp geldiğinde cismin mesafesi hakkında fikir verir. Araç park sensörü buna örnektir.

Optik Sensörler

LDR üzerine ışık düştüğünde direnci azalan elektronik devre elemanıdır. Direnç kademesinde ışıkta düşük direnç karanlıkta yüksek direnç görmemiz lazım.

LED ledler aslında bir diyot olup doğru polarma yapılıp iletime geçtiğinde saydam kılıftan dolayı etrafa ışık yayar. Devrede kullanılırken öndirenç ile kullanılırlar.

FOTO DİYOT ışık aldığında iletime geçen devre elemanıdır. Ters polarma altında çalışır. Karanlıkta yüksek direnç aydınlıkta düşük direnç gösterir.

FOTO TRANSİSTÖR beyz ucu yoktur. VBE gerilimini ışık ile sağlar. Işık aldığında iletime geçer.

INFRARED DİYOT(Kızıl ötesi diyot) uzaktan kumanda cihazlarında ve güvenlik cihazlarında kullanılan iletime geçtiğinde insan gözünün göremediği kızıl ötesi ışık yayan diyottur.

FOTO PİL(Güneş Pili) ışık aldığında uçlarında gerilim üreten devre elemanıdır. Yapısında silisyum-germanyum gibi maddeler vardır. Sokak lambalarında, trafik levhalarında, taşınılabilir cihazlarda, elektrik şebekesinin ulaşamayacağı yerlerde kullanılmaktadır.

Ses Sensörü

MİKROFON ses dalgalarını elektriksel sinyale çeviren elemanlardır. Mikrofon yapı olarak farklı şekillerde olabilir. Amaç ses sinyallerini elektriksel gerilim veya akıma çevirmektir. Dinamik mikrofonda diyaframa çarpan ses dalgası ona balı bobini mıknatıs içerisinde hareket ettirir. Böylece bobin uçlarından sinyal alınır. Dinamik, kapasıtif, şeritli(bantlı), kristal, karbon tozlu mikrofon gibi çeşitleri vardır.

HOPARLÖR elektriksel sinyali ses sinyaline çeviren elemanlardır. Dinamik, piezoelektrik(kristal) hoparlör.

Op-Amp’lar  (Operasyonel Amplifikatörler, İşlemsel Yükselteçler)

Opamplar temel olarak fark yükselticidir. İki girişin farkını yükseltir. Kazancı sonsuzdur. Sonsuz giriş empedansı vardır. Çıkış empedansı sıfırdır. Yükseltme sonucu elde edilen çıkış sinyali başlangıç gerilimini geçemez.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>