Kronolojik Ölçekler (Takvim Sistemi)

Zaman birimleri ya da kronolojik ölçekler; Kronolojik ölçeklerden bahsetmeden önce, kronoloji nedir ? Tanımını yapalım. Kronoloji her şeyden önce bir bilim dalıdır. Tarihi olayları sıralı bir şekilde inceler ve kaydeder. Bunu yaparken zaman ölçütleri kullanır ya da türetir.

Bahsettiğim zaman ölçütlerine saniye, dakika, saat, gün, hafta, ay, yıl ve asır örnek verilebilir. Kronoloji, ölçeklendirmeyi incelediği tarihi döneme göre ayarlar. Mesela Ortaçağ’ın önemli olayları daha çok, yıllar bazında incelenir. Başka bir örnek, 21. Yüzyılın önemli olayları ise günler bazında…

Şimdi gelelim bu ölçeklendirmede kullanılan zaman birimleri / dilimlerine; bir göz atalım.

Günden Küçük Ölçekler

Günden küçük zaman ölçütleri / birimleri kronolojide sıklıkla kullanılan ölçekler değildir. Ancak kullanılmadığı anlamına gelmez ki kronolojiden sadece tarih bilimi yararlanmaz. Örneğin Büyük Patlama sırasında meydana gelen olaylar saniyenin binde biri bir zaman zarfında veya daha kısa bir sürede meydana gelen birçok evreden oluşan bir olaylar silsilesidir ki kronoloji burada ölçeği çok ama çok düşürür.

Saniye: Sezyum-133 atomunun enerji bombardımanı altında 1 elektronunun yörünge değiştirirken yaydığı ışınımların 9.192.631.770 kez olması için geçen süreye saniye denir.

Dakika: 60 saniyelik zaman birimine dakika denir.

Saat: Dakikanın 60 katına saat denir. 1 gün yaklaşık 24 saatten oluşur.

 

Yıldan Küçük Ölçekler

Gün ve daha büyük zaman birimleri, tarih biliminin kronolojik çalışmalar yürütürken sıklıkla kullandığı kronolojik ölçeklerdir.

Gün:

1 – 24 saatten oluşan zaman birimine gün denir.

2 – Dünya’nın veya başka bir gezegenin kendi ekseni etrafındaki bir dönüşünü tamamlamasına gün denir. 1 Dünya günü yaklaşık 24 saat, tam olarak ise 23 saat, 56 dakika, 4.098903691 saniyedir.

Hafta: 7 günden oluşan zaman dilimleridir. Haftayı oluşturan 7 günün özel isimleri vardır. Bunlar sırasıyla Pazar, Pazartesi, Salı, Çarşamba, Perşembe, Cuma ve Cumartesi’dir. Haftanın ilk günü Pazar olmasına karşın ISO 8601 standardına göre ise haftanın günlerinde bir kaydırma yapılarak 1. gün Pazartesi yapılmıştır. Ama günlerin dizilişinde bir değişiklik yapılmamıştır.

Ay:

1 – Miladi takvimde bir yılın 28, 29, 30 veya 31 günden oluşan 12 ayrı dilimine, her biri için verilen cins addır. Bu ayların sırasıyla isimleri…

  1. Ocak (31)
  2. Şubat (28 [29] )
  3. Mart (31)
  4. Nisan (30)
  5. Mayıs (31)
  6. Haziran (30)
  7. Temmuz (31)
  8. Ağustos (31)
  9. Eylül (30)
  10. Ekim (31)
  11. Kasım (30)
  12. Aralık (31)

…şeklindedir. Yılın 2. Ayı olan Şubat ayı 4 yılda 1, 29 gün çeker.

2 – 4 haftadan yani 28 günden oluşan zaman dilimlerine ay denir.

3 – Matematikte ise 1 ay, çoğu zaman 30 gün olarak kabul edilir.

4 – Dünyanın doğal uydusu Ay’ın Dünya çevresindeki yörüngesini bir kez dolanmasına yine ay denir. Bu olay, 28 gün 12 saat 44 dakika ve 3 saniye sürer.

Yıl:

1 – 365 günden zaman birimine yıl denir.

2 – 12 ay temel alındığında ise bir yıl 4 sefer de 1 (4 yılda 1), 366 gün çeker. Çünkü o yıl Şubat 29 gündür.

3 – Dünya’nın ya da başka bir gezegenin kendi yıldızı etrafındaki 1 dönüşüne yıl denir. 1 Dünya yılı tam olarak 365 gün, 5 saat, 48 dakika, 9 saniye, 763.545,6 mikrosaniye sürer. 1 dünya yılının 365 gün üzerindeki yaklaşık 6 saatlik küsurat artık gün olarak 4 yılda 1, Şubat ayına eklenir ve o yıl Şubat 29 çeker ayrıca o yıl, 1 yıl 366 gün varsayılır.

 

Yıldan Büyük Ölçekler

Gün ve günden büyük kronolojik ölçeklerin tanılandırılması ve isimlendirilmesi, günden küçük kronolojik ölçeklerden farklı olarak geride bırakılan zamanın uzunluğuna bakılarak değil, zaman dizisindeki yerini işaret ederek yapılır. Buna takvim sistemi mantığı denir.

noel-baba-miladi-takvim-yil-basi-santa-claus

Takvim Sistemi Mantığı Nedir ?

Takvim sistemi ve mantığında, anı bildirirken geride kalan zaman dilimi değil, içinde bulunduğun zaman diliminin kronolojik çizelgedeki sırası önemlidir.  Durumu bir örnekle açıklayalım. Örneğin şimdinin tarihini alalım (2016 / 01 / 15 – 21 : 31). Saate baktığınızda size günün başlangıcından şimdiki ana kadarki geçen süreyi verir ancak yıl öyle değildir. Takvim bize, takvimin başladığı andan, şimdinin takvimsel hiyerarşideki sıra numarasını verir. Yani milattan sonra şimdiye kadar 2016 yıl 1 ay 15 gün geçmemiştir. Biz milattan sonra 2016’ıncı yılın 1’inci ayının, 15’inci günündeyiz. Bu milattan sonra…

2015 yıl, 0 ay, 14 gün, 21 saat, 31 dakika ([2016 / 01 / 15 – 21 : 31] tarihine göre)

…geçtiği anlamına geliyor. Sonuç olarak takvim, zamanı gösterirken geride kalan sürenin 1 fazlasını alıyor.

 

Yüzyıl (Asır):

100 yıllık zaman dilimlerine verilen isimdir. Şimdi 21. yüzyılda yaşamaktayız. (Roma rakamı ile gösterimi: XXI).

Peki, yüzyılı nasıl hesaplanıyor ? Kaçıncı yüzyıldayız nasıl hesaplanıyor ? Yılı nasıl hesaplıyor isek yüzyılı da aynı şekilde hesaplıyoruz. Geride kaç yüzyıl kadı ise +1 ekliyoruz. 2016’da 2015 yıl geride kalmış demek ki 20 yüzyıl geride kaldı ise 21. yüzyıldayız.

Yüzyıl Hesaplama

Daha basit bir yol; yılı 100’e böler kalan 0’dan büyükse bölüme kalan ne olursa olsun +1 eklersek içinde bulunduğumuz yüzyılı buluruz (2016 / 100 = 20; 2016 % 100  = 16; 16 > 0 => 20 + 1  = 21 ).

21-yuzyil

Bu hesaba göre içinde bulunduğumuz 21. yüzyıl 1 Ocak 2001 tarihinde başlamış, 31 Aralık 2100 tarihinde sona gelecektir.

Yarı Yüzyıl: 50 yıllık zaman dilimlerine verilen isimdir. 2016 tarihi 21. yüzyılın 1. yarısındadır. 31 Aralık 2050’de sona erecektir.

Çeyrek Yüzyıl: 25 yıllık zaman dilimlerine verilen isimdir. 2016 tarihi 21. yüzyılın 1. çeyreğindedir. 31 Aralık 2025’de sona erecektir.

Onyıl: 10 yıllık zaman dilimlerine verilen isimdir. Şimdi 202. onyılda yaşamaktayız. Onyıl hesaplamayı da yüzyıl hesaplamadaki gibi yapıyoruz. Tek fark tarihi 100’e bölmek yerine 10’a bölüyoruz.

Örnek: 1990’lar kaçıncı  onyılda bulunmaktadır = x = ?

1990’lar = | 1990 <> 1999 |

1999 kaçıncı onyıl ?

% = mod = kalan hesabı
=> = ise işareti
: = diğer olasılık

1999 / 10 = 199; 1999 % 10 = 9; 9 > 0 => 199 + 1 = 200; 1999 = 200. onyıl
1990 / 10 = 199; 1999 % 10 = 0; 0 > 0 => 199 + 1 = 200 : 0 = 0 => 199; 1990 = 199. onyıl

x = {199. onyıl, 200. onyıl}

 

Milenyum:

Kronolojide 1000 yıllık zaman dilimlerine verilen isimdir. 2016 tarihi 3. milenyumda yer alır.

Şimdi gelelim zurnanın zırt dediği yere… Milenyumlar hangi tarihte başlar ?  3. milenyuma ne zaman girdik ? Bilimsel olarak 1 Ocak 2001 tarihinde 3. milenyuma girdik ve 31 Aralık 2100’de de sona erecek. Ancak ISO 8601 standardı 3. milenyumun başlangıç tarihini 1 Ocak 2000 senesi varsayar. Gerekçesi bilgi sistemlerindeki zararı ve hata oranını asgari seviyeye çekmek olsa gerek.

Yani bu demek oluyor ki 31 Aralık 1999 gecesi birçok insan 3. milenyuma girdiğini sandı ama hala 2. milenyumda idiler. :)

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>