Osmanlı’ya Bağlı Özerk / Vasal Devletler

Cumhuriyetin ilanından önceki dönemlerde eyalet veya vilayetlerin yanı sıra daha fazla imtiyaza sahip otonom idari birimler de bulunmaktaydı. İstanbul tarafından denetlenen bu özerk / vasal devletler iç işlerinde bağımsız dış işlerinde Osmanlı’ya bağlı özerk yönetimler idi. Bu özerk devletlerin bazıları ilk dönemlerde fetihler sayesinde Türk yönetimini tanımış, bazıları ise son dönemlerde isyanlar ile özerk statüye kavuşmuştur. Osmanlı’ya tabi olan bu özerk devletlerin hepsi eşit statüye sahip değildi. Her birinin İstanbul hükümetine karşı mükellefiyeti farklı idi. Bazıları vergi vermekle yükümlü iken bazıları asker göndermekle bazıları ise her ikisiyle de yükümlü idi.

 

1. Bizans (Doğu Roma)

Bizans-Bayrağı

1362 yılında Edirne’nin fethiyle Bizans’ın başkenti Konstantinapol, Türk topraklarıyla çepeçevre sarılmış oldu. Bu sayede Türkler Bizans’ı pasif olarak denetimleri altına almaya başladı. Dönem dönem vergiye bağlanan Bizans, her fırsatını bulduğunda yükümlü olduğu vergiyi ödemekten kaçtı. Bu sebeple sürekli Türklerle Bizans arasında küçük veya büyük çaplı savaşlar gerçekleşti. 1391 yılında Konstantinapol ilk kez Türkler tarafından kuşatıldı. Kuşatmanın sonucu olarak Bizans, daha önce ödediği verginin daha fazlasını ödemeyi, Konstantinapol içinde bir Türk mahallesi, cami ve Türklerin yargılanacağı bir mahkeme kurulmasını kabul etti. Böylelikle Bizans’ın Osmanlı vasallığı statüsü sağlamlaştı. Bunun yanı sıra Bizans’ın vasalı olan Mora Despotluğu da dolaylı olarak Osmanlı vasalı durumuna geldi. Konstantinapol’ün fethinden, 1460 Mora’nın fethine kadar ise Mora Despotluğu doğrudan İstanbul’a bağlı özerk bir devlet oldu.

2. Sırp Despotluğu

Sırp Despotluğu

Kosova savaşlarında Türk ordusu karşısında yenilgiye uğrayan Sırplar, Osmanlı’ya vergi ödemeyi kabul etmek zorunda kaldılar. Bu tarihten sonra Sırp despotları savaş dönemlerinde yardımcı birlikler ile Türk ordusu safında savaştılar ve 1459 Sırbistan’ın fethine kadar Osmanlı vasalı statüsünde kaldılar.

3. Kırım Hanlığı

Kırım

Cengiz Han’ın soyundan gelen Tatar Giray Hanedanı tarafından kuruldu. Kırım’da 15. yüzyılın 2. yarısında iki kardeş arasında taht kavgası patlak verdi. 1475 yılında Osmanlı Kırım’a asker göndererek yarım adayı fethetmeden duruma el koydu. Osmanlı’nın desteği ile 1478’de Kırım tahtına çıkan I. Mengli Giray, Osmanlı’ya bağlılığını bildirdi. Sonrasındaki dönemde ise Kırım hanları İstanbul’un onayını aldıktan sonra tahta çıkarlar, Savaş zamanında asker göndererek Türk safında savaşırlardı. Ayrıca Kırım hanı imparatorlukta protokol bakımından 2. isimdi.

4. Eflak, Erdel ve Boğdan

Erdel Bayrak-RO

14. yüzyıldan 16. yüzyıla kadarki süreçte farklı tarihlerde Osmanlı’ya tabi olan ve bugünkü Romanya’nın çekirdeğini oluşturan voyvodalıklar, vergi vermek ve asker göndermekle mükelleftiler. İlk zamanlar mükellef oldukları vergiyi ödemekten kaçındıkları için sık sık Türk ordusunun müdahalelerine maruz kalmışlardır.

5. Ragusa Cumhuriyeti

ragusa

Balkanların Adriyatik Denizi kıyısında kurulan denizci şehir devleti. Vergi ödemekle mükellef Osmanlı vasalıydı. Ayrıca Osmanlı’nın kendi yöresinde giriştiği savaşlarda Türk safında yer almıştır.

6. Mekke Şerifliği

Hilafet (1517-1793)

Hicaz Vilayetinin kuruluşuna kadar varlığını sürdüren özerk yönetim. Kutsal topraklar olduğu için vergi vermez ve asker göndermez idi. Osmanlı sadece bölgenin hamiliğini üstlenirdi.

7. Trablusgarp Dayılığı

Flag_of_Libya.svg

17. yüzyıl ile 18. yüzyıl başlarında Trablusgarp Eyaleti’ne atanan valiler yeniçerilerin oyunları ile görevden uzaklaştırılıyorlar ya da öldürülüyorlardı. Eyaletteki asayişin bozuk olmasından rahatsız olan Karamanlı Ahmed, 1711’de halkın da desteği ile eyalette yönetimi ele almış Garp Ocakları(Cezayir, Tunus, Trablusgarp)’nın yöneticilerinin kullandığı dayı unvanını ile başa geçmiştir. İstanbul’a elçi göndererek durumu izah eden Karamanlı Ahmed, İstanbul tarafından paşa ve beylerbeyi olarak atanmıştır. 1835 ikinci Osmanlı valileri dönemine kadar Karamanlı Hanedanı mensupları tarafından iç işlerinde bağımsız şekilde yönetildi.

8. Mısır Hidivliği

Mısır-Hidivliği

1805 senesinde Mısır Eyaleti’ne vali atanan Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın başlarda başına buyruk hareketi ve 1831’deki isyanı ile kurulan Osmanlı’nın asi vasalıdır. 1805’ten sonra Mısır Valiliği, Osmanlı’nın atadığı valiler tanınmayıp Kavalalı Hanedanı mensupları tarafında yönetilmiştir. Kavalalılar ilk başlarda Osmanlı’ya bağlı gözükmek için vali unvanını kullansalar da vilayet sistemine geçildiği dönemden sonra Mısır’ın vilayet olmadığını göstermek için hidiv unvanını kullandılar. Kavalalıların isyanı Avrupa devletlerinin iyice Osmanlı’nın iç işlerine karışmasına neden oldu. Uluslararası camiada Osmanlı’nın itibarı zedelendi. İngiltere olaya iyice karışarak Mısır’ı işgal etti. İngilizleri bölgeden çıkaramayacağını bilen Osmanlı İngilizlerle anlaştı ve Mısır Hidivliği, İngiltere ve Osmanlı’nın ortak vasalı oldu. Hidivler, iki ülkenin de onayıyla ve denetiminde tahta çıkar oldu. Daha sonrasında İngiltere, Osmanlı’nın Mısır üzerindeki haklarını tanımamış ve 1914’te İngiltere vasalı Mısır Sultanlığı kurulmuştur.

9. Sisam Beyliği

Sisam Beyliği

Sisam yöneticisi Rum ahaliden olup Bâb-ı Âli tarafından tayin ediliyordu. Sisam Beyliği her yıl Osmanlı hazinesine 400.000 kuruş vergi vermekle yükümlüydü.

10. Bulgaristan Prensliği

Bulgaristan Prensliği

Berlin Anlaşması gereği 1878 yılında kurulan Osmanlı vasalı. Bulgaristan Prensliği, Osmanlı Devleti’ne bağlı vasal bir devlet olmasına karşın kendi anayasası, bayrağı, marşı ve dış politikası vardı.

11. Doğu Rumeli Özerk Vilayeti

Doğu Rumeli

Berlin Antlaşması’yla Osmanlı sınırları içinde Hıristiyan bir vali tarafından yönetilecek olan Filibe merkezli Doğu Rumeli adıyla küçük bir özerk vilayet doğdu.

Osmanlı yönetiminde devletin ayrıca fiili olarak vasalı olmasa da resmi olarak vasalı olan birçok vasalı daha bulunmaktadır. Bunlar Avrupa’nın Osmanlı üzerinden yaptığı siyasetle oluşmuştur.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>