Şehirlerin Eski İsimleri – Türkiye – 1

Şehirlerin isimleri nereden gelmektedir ? Türkiye’deki birçok ilin, dilimizde bir manası yok. Tabii bu çok doğal. Çünkü Türkiye, Anadolu gibi kadim bir coğrafya üzerinde kurulu ki geçmişten günümüze birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır bu topraklar. Neredeyse bütün şehirlerimizin tarihi geçmişi gerçekten çok eskilere dayanmaktadır.

Hal böyle şehirlerimizin isimlerinin nereden kaynaklandığına dair kesin sonuçlara varamıyoruz. Her yeni gelen kavim bir önceki kavmin kurmuş olduğu şehrin adını, telaffuz zorluğu nedeniyle ya değiştirmiş ya da evrilmeye zorlamıştır. Tabii ki buradaki tek unsur telaffuz zorluğu değil. Coğrafyayı her anlamda vatan yapmaktan tutun da dini değerlere kadar çok çeşitli unsurlar sayılabilir.  Çeşitli kavimlerin coğrafyayı vatan edinmesi, şehirlerin isimlerinin nereden geldiğine dair efsaneleri bir hayli çoğaltıyor. Bazıları akla yatkın ama birçoğu gerçekten mantıktan uzak. Her neyse biz mantıklı olanları sizin derledik. Galerimize göz atın. (İl plaka kodlarına göre 1 – 30 arası şehirler listesidir.)

01 Adanya

Adana ismini, bölgenin çok yağış alması nedeniyle, Mezopotamya mitlerindeki gök gürültüsü tanrısı Adad’dan alır. O dönemde tam olarak Uru Adaniyya (Adad’ın Bölgesi) olarak geçer.

02 Yediyaman

yediyaman-nemrut-dagi-adiyaman

Adıyaman ismini, rivayete göre İseviliği desteklediği için öldürülen yedi yiğitten alır. Anlatılanlara göre Hz. İsa şehre tebliğci bir heyet göndermiş. Ancak putperest yönetici, tebliğcileri tutuklatmıştır. Yöneticinin yedi oğlu ise zindandan tebliğcileri kurtarıp İseviliği seçince babaları tarafından halkın önünde öldürülür.  Bunun üzerine halk isyan eder ve yeni dini kabul ederler. Öldürülen yedi yiğidin anısına Perre Şehri, Yediyaman olarak anılmaya başlar. Zamanla Adıyaman’a dönüşmüştür.

03 Akronium (Kalesi)

karahisar

Afyon-Kara Hisar ismini,  kara kayalıkların üzerine inşa edilen kalesinden alır. Kale Hitit kralı tarafınsan M.Ö. 1344’te yaptırılmıştır. Romalılar bölgeye Akronium demişler, Türklerden sonra ismi Kara Kale anlamına gelen Karahisar olmuştur. İsminin başındaki afyon ise bölgede bolca yetişen, haşhaş bitkisinden kaynaklanır. Afyon haşhaştan elde edilen bir narkotik maddedir.

04 Ağrı / Kara Kilise / Kara Köse

Söylentilere göre, Ermeniler şehre, Karakilise demiş. Kurtuluş Savaşı yıllarında Karaköse olarak değiştirilmiştir. Karaköse veya Karakilise uzun yıllar kullanılan bir isim değildir. Şehir ismini Ağrı dağından alır. Ağrı büyük, muhteşem anlamlarına gelir.

05 Amasseia

amasya-elmasi

Amasya’nın bilinen ilk ismi Hakmiş’tir. Amasya ismi ise Ana Tanrıça Mâ’nın şehri anlamına gelen Amasseia’dan gelir.

06 Anküra

ankara-minyaturu

Ankara ismini, Frig dilinde ve Yunancada gemiş çapası anlamına gelen anküra kelimesinden alır. Bazı efsanelere göre Ankara, Frig Kralı Midas’ın bir gemi çapası bulduğu yerdir. İroniye bakın, siz :)

07 Ataleia

ataleia-antalya

Antalya ismini, şehrin kurucusu, Bergama Kralı II. Attalos’tan alır. Şehrin adı eski Arap kaynaklarında “ Antaliye “ Türk kaynaklarında ise ” Adalya ” olarak geçer.

08 Artvani

Bir inanışa göre İskit beylerinden birinin adını alarak, önce Artvani, sonra Osmanlı zamanında Artvini adını almıştır. İlin bir önceki adı Çoruh olup, 15 Şubat 1956 tarih ve 6668 sayılı kanunla Artvin olmuştur.

09 Tralleis

tralleis-aydin

Aydın, Yunanlı Argoslular tarafından kurulmuştur. Tralleis, Tralleliler anlamına gelir. Aydın bugünkü ismini ise, 14. yüzyılda bölgeye hâkim olan Aydınoğulları Beyliği’nden alır. Aslen yeni Aydın şehri, Antik Tralleis’ten 1 km uzakta kuruludur.

10 Balak Hisar

balikesir-milli-kuvvetler-caddesi-1964

Şehrin ilk bilinen adı Misya’dır. Bizans devrinden Cumhuriyet dönemine kadar, şehir adı Karesi olarak anılmıştır. 1923 yılında bir kanun ile Karesi adı kaldırılmış, şehre Balıkesir adı verilmiştir. Balak Türkçede şehir anlamına gelir. Balıkesir ise Kaleşehir anlamına gelen Balak Hisar’dan türetildiği sanılmaktadır. Bir başka söylenceye göre ise bağ bahçeleri bol olan şehre Bağı Kesr denmekteydi.

11 Bele Koma

Bilecik ismini, Yunanca şirin köy anlamına gelen Bele Koma kelimelerinden alır.

12 Çapakçur / Çevlik / Bingöl

bingol-kral-kizi-kalesi

Bingöl’ün bilinen en eski ismi Çapakçur’dur. Evliya Çelebi’nin anlattıklarına göre şehre bu ismi Büyük İskender vermiştir. Ve şehri kuran da oldur. Çevlik ismi ise halen yerel halk tarafından (Çolig) Bingöl isminin yanı sıra kullanılmaktadır. Bingöl ismi ise aynı adı taşıyan dağdan kaynaklanır. Dağ ise adını, üzerindeki irili, ufaklı yüzlerce, belki de binlerce buzul gölden almıştır.

13 Bedlis

bedlis-bitlis-kalesi

Bitlis Kalesini M.Ö. 331 yılında İskender’in emriyle yapan komutan Bedlis, kente kendi ismini vermiştir.

14 Bithynium / Claudiopolis

bolu-merkez

Bolu, bilinen ilk ismini yöreye yerleşen Bitinyalılardan alır. Daha sonra Romalılar tarafından Claudiopolis olarak değiştirilmiştir. Bolu isminin de “Polis”ten geldiği sanılmaktadır.

15 Polydorion / Burada Dur

Burdur ismini birinci görüşe göre bölgenin antik ismi olan Polydorion’dan alır. İkinci görüşe göre Burdur şehrini kuran Türkmen boylarından Kınalı Oymağı mensupları, konaklama yeri ararken, burayı buluyorlar ve bölgenin güzelliği karşısında “ Cennet Buradadır ” demişler ve “ Burada Dur ” sözü zamanla hece düşmesine uğramış ve Burdur’a dönüşmüştür.

16 Prusia

bursa-kulliye

Bursa ismini, şehri kuran Bitinya kralı I Prusias’tan alır.

17 Truva / Çanak Köyü / Kale-i Sultaniye

truva-canakkale

Çanakkale ismi, yörede gelişmiş olan çanak – çömlek zanaatine dayanır. Şehrin iki simgesi haline gelen Kale-i Sultaniye ile çanakçılık özdeşleşince de şehir Çanakkale olarak adlandırıldı. Truva ise yörenin antik çağdaki ismidir.

18 Gangra

Şehrin bilinen ilk ismi, Gangra’dır. Zamanla Çankırı’ya dönüşmüştür.

19 Nikonya / Cürüm

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Malazgirt’ten sonra bölgeyi ele geçiren Melik Ahmet Danişmend, rüyasında Bizanslı bölge halkının kendisini zehirleyeceğini ve şehirde büyük bir depremin olacağını görür. Şehir sallanmaya başlayınca Danişmend, şehiri askerleri ile beraber terk eder. Türklerin gittiğini gören Bizanslılar kaleyi geri alma peşindedir. Ancak şehir ve kale içindeki Bizanslılarla beraber yıkılır. Bu olaydan sonra o Bizanslılara suçlu anlamına gelen “ Cürümlü ” adı verilir, zamanla bu “ Çorumlu ” olur. Çorum’un eski adı ise Nikonya’dır.

20 Laodikeia

laodikeia-denizli

Denizli ilk ismini,  şehrin kurucusunun karısı Laodike’den alır. Şehir, 7. yy’da büyük bir depremle yıkılınca, bugünkü Kaleiçi mevkiine taşınır. Türkler Denizli havalisini zapt ettikten sonra, kenti ” Ladik ” adıyla anmışlardır. Şehrin bugünkü ismi ise İran ve Arap kaynaklarında geçmektedir. Söz konusu kaynaklarında, Tunguzlu olan isim zamanla aynı anlama gelen Denizli oluştur.

21 Amid / Diyaru Bekr

amid-diyar-bakir

Diyarbakır, çeşitli kaynaklarda farklı isimlerle anılır. Antik çağlarda Amid ve türevi söylemlerle anılırken Müslüman Arapların egemenliği sırasında buraya yerleşen ” Bekr ” kabilesinden dolayı ” Diyâru Bekr ” olarak kayıtlara geçmiştir.

22 Orestia / Hadrianopolis

edirne-selimiye

Edirne ismini, Roma İmparatoru Hadrianus’tan alır. Hadrianus’un şehri ziyaretinden sonra şehre Hadrianopolis adı verilir. Bu isim Türkçede Edrenebol, Edrene ve Edirne şeklinde evrilmiştir. Hadrianus’tan önceki ismi ise bölgeye ilk yerleşen Odrislerden kaynaklanan Orestia’dır.

23 Mamurat’ül Aziz / El Aziz / El Azık

el-aziz-el-azik-elazig

Şehrin adı, 1867 yılında Mamurat’ül-Aziz olmuş, Halk arasında telaffuz zorluğu nedeniyle kısaca El Aziz olarak söylenmiştir. 1937 yılında Atatürk’ün ziyaretinde teklifi ile azık ili manasına gelen El Azık adı verilmiş daha sonra Elazığ halini almıştır. Elazığ ismi her ne kadar erken bir dönemde verilmiş olsa da şehrin tarihi çok eskilere dayanır ve eski Harput’un devamı niteliğindedir.

24 Eriza / Erzingan

erzingan-erzincan

Asur kaynaklarında geçen Zuhma (Suhma), yörenin bilinen en eski adıdır. Erzincan adının Eriza’dan geldiği sanılmaktadır. Eriza adı Selçuklular tarafından Erzingan olarak kullanılmış, daha sonra da Erzincan olarak anılmıştır.

25 Erzen-i Rûm

Erzurum ismini, ” Azzi “, ” Erzen ” (Darı), ” Arze ” ve bilhassa Müslüman Arapların ” Erzenu’r Rûm ” (Erzen-i Rûm) ismiyle andıkları, aynı bölgedeki eski ve tarihi bir şehirden gelir. Erzurum ismini şehre Türkler vermişlerdir.

26 Dorylaion

eskisehir

Eskişehir’in antik kaynaklarda adı Dorylaion olarak geçer. Aslen Dorylaion, şimdiki yerleşimin 6 km kuzeyinde kalır. Buradaki harabelerden dolayı şehre Eski Şehir denmiştir.

27 Antiochia ad Taurum / Hantap

Photographs from Antep Museum

 

Antep’in bilinen en eski ismi Romalılar tarafından verilen ve “ Toroslar’ın karşısındaki Antakya ” anlamına gelir “ Antiochia ad Taurum ”’dur. Bugünkü isim ise Hitit dilinde ” han toprağı ” anlamına gelen Hantap’tan türetildiği düşünülmektedir. Antep Savunması’ndan sonra, 1921’de çıkarılan bir yasa ile Antep’e Gazi unvanı verilir.

28 Kerasus

giresun-doga-kerasus

Giresun ismini, en yaygın söylenceye göre yabani kiraz ağaçlarından dolayı “Kiraz diyarı” anlamına gelen Yunanca Kerasus kelimesinden alır.

29 Canca / Argyropolis / Gümüş Hane

Gümüşhane ismini, çevresinde çokça bulunan gümüş madenlerinden alır. Gümüşhane yeni bir isimdir. Daha eski olan Canca ismi ise bugün nadir de olsa merkez ilçesi için kullanılmaktadır. Şehrin Yunanca ismi ise, yine gümüş hane anlamına gelen Argyropolis’tir.

30 Her Kar-i-yan / Çölemerik

hakkari-semdinli

Hakkari ismi, Kürtçe, edebilir anlamına gelen “kar-in” ver her kelimelerinin birleşiminden oluşur. Her şeyi yapabilen anlamlara gelir. Hakkari şehrin bilinen en eski ismidir. Bunun yanı sıra Cumhuriyet yıllarında, merkez ilçesi olan Çölemerik’in ismi de kullanılmıştır.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>