Şehirlerin Eski İsimleri – Türkiye – 2

Türkiye’nin illerinin isimleri nereden geliyor ? Bu konuda her şehrin onlarca farklı efsanesi var. Bir çoğu mantıktan uzakken bazıları akla yatkın. İşte akla yatkın olanlar:

31 Antiocheia / Hatay

Antakya, MÖ 300 civarında Büyük İskender’in komutanlarından Seleucus Nicator tarafından kurulmuştur. Şehre babası Antiochus’un şerefine “ Antiocheia ” adını vermiştir. Ayrıca Antakya dışında başka yerlerde de çok sayıda Antiocheia adından şehir kurulmuştu.

Hatay ismini, ise Atatürk vermiştir. Avrupalılar Çin’in kuzeyine “ Hıtay ” derlerdi (Rusçada “ Kitay ”). “ Hıtaylar ” ismini taşıyan yarı göçebe Türk-Moğol kabileleri 10. yüzyılda Mançurya‘yı ve Çin‘in kuzeyini işgal etmişler ve burasının ismi “ Hıtay ” kalmıştı. Atatürk Hıtayların Anadolu’ya da gelmiş olduklarına inanıyordu. “ 40 asırlık Türk yurdu ” saydığı Antakya‘ya Hatay ismini bu yüzden vermişti.

antiocheia-hatay

32 Sabarta

sabarta

Isparta’nın ismi, 14. yy Arap kaynaklarında Sabarta olarak geçer. Sabarta isminin M.Ö. 7. yy’da yöreye yerleşen Sabarlar’dan kaynaklandığı düşünülüyor. Isparta ismi ile ilgili diğer bir efsane ise Yunanlı Spartalılara dayandırılıyor. İddiaya göre Persler ile savaşan Spartalıların bir kısmı Mora’ya dönmeyip Isparta yöresine yerleştiler ve buraya ülkelerinin ismini verdiler.

33 Soloi / Pompeiopolis

soloi-pompeiopolis

Şehir bilinen en eski ismini, Yunanlı Dorlardan alır; Soloi veya Soli veya Solipolis’tir. Anlamı güneş demektir. Dorlar güneş tanrısına taptıkları için bu ismi şehre vermişlerdir. Ünlü Romalı Pompey, M.Ö 1 yy’da bölgedeki korsanları temizlemek için gönderilmiş ama kendisinden af dileyen korsanları affetmişti. Şehir sonrasında Pompeiopolis olarak anıldı.

İçel ismi, Anadolu Selçuklularınca “ Torosların ardındaki iç ülke ” anlamında şehrin batı kesimi için kullanıldığı sanılmaktadır. Mersin adı ise beylikler döneminde yöreye yerleşen Türkmen “ Mersinli Aşireti ” ’nden kaynaklandığı düşünülmektedir.

34 Byzantion / Konstantinopolis

byzantion-konstantinopolis

İstanbul’un tarih boyunca birçok ismi olmuş hatta onlarca isim aynı dönemde kullanılabilmiştir. Şehrin kurulduğundaki (~ M.Ö. 667) ismi Byzantion idi. Öncesinde ise çevrede iki büyük antik kent vardı. Bunlar Kalkedon (Kadıköy) ve Semistra kentleridir.

Şehri kuran Yunanlı Megaralıların lideri Byzas’ın şerefine verilen isim, Konstantin’e kadar kullanılmıştır. Konstantin’in ölümünden (337) sonra şehrin adı Konstantinopolis olmuştur. Konstantin döneminde ise Büyük İmparator, şehri yeniden inşa ettirmiş ve Roma İmparatorluğu’nun başkenti yapmıştır. Bu kısa dönemde (330 – 337) ise şehir Nova (Yeni) Roma olarak anılmıştır.

İstanbul ismi ise Yunanca şehre doğru veya şehir içi anlamına gelen “eis tin polin” / Stanpol’den türetilmiştir. Şehrin ismi, 1928 yılına gelindiğinde resmen İstanbul oldu.

İstanbul’a Tarih Boyunca Verilen İsimler Listesi

[Göster] [Gizle]

35 Smyrna

smyrna

Bugünkü İzmir’in sınırları içerisinde Antik çağda 5 önemli kent kurulmuştur. Bunlar Phokaia (Foça), Erythrai (Çeşme), Klazomenai (Urla), Ephesos (Selçuk) ve Smyrna (Bayraklı)’dır. Bizi ilgilendiren ve bugünkü İzmir’in temelini oluşturan Smyrna; ismini Amazonlarla savaşıp galip gelen Erektidler’in öneri These’nin evlendiği Amazon kadını Smyrna’dan alır. Smyrna zamanla İzmir’e dönüşmüştür.

36 Kars

Kars ismini, M.Ö. 130-127 yılında buraya yerleşen Karsak oymağından alır.

37 Kastra Komnenon

kastra-komnenon

Kastamonu ismini, Bizans’ı yöneten hanedanlardan biri olan Komnenler’den alır. Komnenler, hükümdarlık yıllarında (11 yy) memleketleri Kastamonu’ya bir kale yaptırırlar ve şehir bu kale etrafında gelişir. Şehre Komnenler’in kalesi anlamında Kastra Komnenon denir. Zamanla Kastamonu’ya dönüşür. Komnenler’den önce yöre (Paphlagonia), Taşköprü’den yönetiliyordu. Taşköprü’nün tarihi ise antik çağlara kadar dayanır. Taşköprü’nün o zamanki ismi Pompey’den ötürü Pompeiopolis’tir.

38 Mazaka / Kaisareia

kayseri-kalesi

Kayseri’nin ilk isminin Kanisti olduğu sanılıyor. Bu adı, Asurlulara kadar kullandı. Asurlulardan günümüzdeki ismine kadar ise Mazaka oldu. Bu isim, Kapadokyalıların atası Mechuslardan kaynaklanıyor.

Bugünkü isminin kökü olan Kaisareia adını MS 17’de aldı. Kapadokya Kralı, Roma Imparatoru’nun onuruna şehre “ Kayser’in Yeri ” anlamında Kaisareia adını vermiştir. Kayser Roma’da, Jul Sezar ve sonrasındaki imparatorlar tarafından kullanılan unvanlardandır.

39 Saranta Ekklesies / Kırk Kilise

kırklareli

 

Bizans döneminde şehrin adı Saranta Ekklesies’tir ve anlamı Kırk Kilise’dir. Bu ismin 3. yy’da Sivas’taki Kırk Azizler olayından kaynaklandığı düşünülmektedir. Azizlerin şerefine, Kırk Azizler Kilisesi’nin kısaltması olabilir. Türkler şehri fethedince ismi Türkçeye tercüme dip kullandılar. 1924’te bir yasa ile adı Kırklareli oldu. Gerekçe halkın günlük konuşmada Kırklareli’yi kullanmasıydı. Sebebi ise halkın, Türklerin şehri fethederken 40 şehit vermiş olduğuna inanmasıdır.

40 Makissos / Jüstinianopolis

İlin bir ara Aquae Saravenas (Akova – Saravena) adıyla (M.Ö. 2.yy.) bilindiği anlaşılmıştır. Önceleri Makissos (Macissus) adıyla anılan kent, İmparator I. Jüstinianos devrinde (527-568) yeniden kurulmuş ve Jüstinianopolis diye anılmaya başlamıştır. Uçsuz bucaksız kırın ortasında yükselen bu kente Türkler “Kır şehri” adını vermişlerdir. Kır şehri zamanla halk dilinde “Kırşehir” oldu. Bu gün bile bazı köylerinde yaşayan halk, burasını Kır şehri diye anar. Kırşehir ismi Türkçedir.

41 Astakos / Nikomedia

nicomedia

Antik dönemde Astakos adıyla bilindi. (İzmit körfezinde eskiden çokça yakalanan Istakoz nedeniyle bu adı aldığı düşünülmektedir. Antik dönemde İzmit Körfezi’nin adı Istakoz Körfeziydi.) Astakos, Trakya kralı Lysimakhos tarafından yıkıldıktan sonra Bithynia kralı I. Nikomedes tarafından MÖ 264’te Nikomedia adıyla yeniden kuruldu. Nikomedia zaman içerisinde İznikomid, İznikmid, İzmid oldu. Kocaeli ismini ise, bu bölgeyi Orhangazi döneminde fetheden Akça Koca‘dan almıştır.

42 İcconium / Tokonion

icconium-konya-mevlana

Konya isminin Kutsal Tasvir anlamındaki “İkon” sözcüğüne bağlı olduğu iddia edilir. Mitolojide bu konuda değişik rivayetler bulunmaktadır. Bu hikâyelerden birinde anlatıldığı üzere, kente dadanan ejderhayı öldüren kişiye şükran ifadesi olarak bir anıt yapılır ve üzerine de olayı anlatan bir resim çizilir. Bu anıta verilen isim, İkonion’dur. İkonion adı, zamanla İcconium’a dönüşür. Bizans kaynaklarında Tokonion olarak geçen şehrin adı İkon’dan Konya’ya evrilmiştir.

43 Cotiaeion

Kütahya’nın antik dönemdeki adı Cotiaeion’dur. “Kotys’in Kenti” anlamına gelmektedir. Kotys, Trakya’da yaşayan Odrisler’den olup, Romalılar’ın M.S. 38’de Anadolu’ya gönderdiği bir komutanın adıdır. Kütahya Müzesi’nde bulunan bir sikkede bu ad “Koti” olarak geçmektedir. Kütahya adı, eskisine benzetilerek Türkler tarafından verilmiştir.

44 Maldia

Malatya ismi Hititçe Maldia’dan gelir. Asurlular ve Urartular buraya Milidya, Melid, Melidi, Meliddi, Romalılar Melita, Metine demiş. Araplar Malatiyye demiş. Türkler de bunu Malatya yapmıştır.

45 Magnesia ad Sipylum

magnesia-ad-sipylum

Antik kaynaklar şehrin kurucuları olarak, bugünkü Yunanistan’ın Tesalya Bölgesi’ndeki Magnetler olarak gösterilir. Magnetler, Batı Anadolu’ya göç ettiklerinde önce Menderes Nehri kıyısındaki Magnesia’yı, daha kuzeye giden bir koluda Sipylos Dağı eteğindeki Magnesia’yı kurmuşlardır. Sonra kurulan şehri Menderes Magnesia’sından ayırt etmek için “Magnesia ad Sipylum” adını kullanmışlardır. Magnesia, Türk hâkimiyeti sırasında zamanla Mağnisiye, Mağnisa, Manisa şekline dönüşmüştür. Kelime “Büyük şehir” anlamına gelmektedir.

46 Maraj / Gurgum / Germanicia / Mer’aş

kahraman-maras

Şehrin adı Hititler döneminde Maraj veya Markasi olarak geçmektedir. Asur kralı Sargon’un zamanından kalan Boğazköy yazıtlarında Maraş’ın adı Gurgum olarak geçer.  M.S. I. yüzyılda Roma İmparatorluğu bölgeyi ele geçirince Maraş’ın adı Germanicia olmuştur. Türkler geldiğinde eski adı Maraj, Mer’aş veya türevleri şeklinde kullanılmıştır.

47 Marde

Mardin’in ismi, Roma kaynaklarında Marde olarak geçer. Süryaniler ise şehrin yaslandığı dağın üstündeki kaleden ötürü kaleler anlamında Merdo demişlerdir.

48 Mobolla / Menteşe

Muğla adının nereden geldiği ile ilgili kesin bir kanı yok hatta kuvvetli bir iddia da yok. Ancak Antik çağdaki adının söylenişlerinden olan Mobolla’dan türetilmiş olabilir. Menteşe beyliğinin kuruluşundan cumhuriyete kadar ise  Menteşe olarak adlandırılmıştır.

49 Muş

Muş ismini antik çağda yörede yaşayan Muşki kavminden almış olabilir.

50 Nyssa / Muşkara

Nevşehir’in adı Hititler zamanında Nyssa idi. Daha sonra Muşkara adını aldı. Nevşehir, Muşkara adlı bir köy iken, şehir halini almaya başlamasından sonra, 18 yüzyılda, Osmanlıca “yeni kent” anlamındaki bugünkü adını almıştır.

Nevşehir’i araştırırken Osmanlıca’da “nev” kelimesinin “yeni” anlamına geldiğini öğrenince aklıma Ahmet Davutoğlu geldi. (Temel Britannica 1993, c13 s85, ISBN: 975-7760-02-01)

“Bizim en yeni şehrimiz, Nevşehir; yani adıyla…”
Adamı tiye almıştık bi’ de, oysa haklıymış :)

51 Nahita

nigde-kalesi

Niğde İli’nin en eski adının Nahita ya da Nakita olduğu öne sürülmektedir. Zamanla Nikde olmuştur.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>