Şehirlerin Eski İsimleri – Türkiye – 3

Türkiye, antik medeniyetlere yurt olmuş kadim topraklar üzerinde kurulu, çok zengin bir ülke. Bu zenginlik her alanda kendini gösteriyor. Öyle ki şehirlerin adlarında bile bolluk var. Bugünkü 81 ilin 81’inin de neredeyse birdek çok ismi var. Bir ismi varsa hiç makbul değil. Tabii bu durum, Anadolu’nun tarih boyunca çeşitli kavimlere ev sahpliği yapmasından kaynaklanıyor.

Biz de bu isimleri bir galeride derledik. Bu 3. galeri diğer iki galeriye şurdan ulaşabilirsiniz: etiket > şehirlerin ismi nereden geliyor ?

52 Kotyora

kotyora-ordu

Ordu MÖ 400 yılında, önce şehir merkezinin 5 kilometre dışında olan halk arasında Bozukkale olarak bilinen bölgede ‘Kotyora’ (Kut Yöresi) adıyla kurulmuştur.  Bu ismi, şehri Kut Türklerinin kurduğuna kanıt olarak gösteren çevreler vardır. Ancak bazı çevreler ise Kotyora’nın Lazca olduğunu iddia etmektedir. Ordu ismini ise, Trabzon İmparatorluğu’nu fethe giden Fatih’in ve ordusunun şehirde konaklamasından ötürü almıştır.

53 Rhizios

Miletliler tarafından kurulan Rize şehrinin ilk adının Yunanca Rhizios veya Rhiza olduğu sanılmaktadır. Ancak Rize’nin adının nereden geldiğine dair kesin bir kanı yoktur. Çünkü Rize’nin adı yörede ciddi nüfusa sahip etnik gurupların dillerinde, telaffuzları hemen hemen aynıdır. Ama farklı anlamlara gelir.

54 Sangari / Zakharion

Sakarya ismini, MÖ 7. yüzyıla kadar bölgeye hakim olan Frigler’den alır. Frigler, kutsal saydıkları nehir tanrıları, Sangari’nin adını şehre vermişler. Frig ana tanrıçası Kibele’nin kocası olan Atis’i doğuran Sakarya Nehri’nin kızı Nana’dır. Bu isim önce Sangarios, sonra ise saldırgan manasına gelen Zakharion’a dönüşmüştür.

55 Eneti / Priea / Amisos / Sam Sun

amisos-sikkesi

Şehrin bilinen ilk adı Eneti’dir ve Hititler dönemine rastlar. Miletlilerin bölgeye gelişinden sonra Priea adını aldı. Bu isim arkeolojik kazılarda ele geçirilen, o döneme ait sikkelerde görülmektedir. Daha sonraları ise neden bilinmez ama Samsun Amisos adını alır. Sumsun’a evrilmesi de İs Amisos’tan olabilir. İsamisos ise 12. yy’da Samsun çevresinde yeni kurulan bir şehirdir ve “Amisos’un yanındaki şehir” anlamına gelir.

56 Keert / Se’erd

Siirt adının Keldani Dili’nden, kent anlamına gelen Keert (Kaa’at) sözcüğünden kaynaklandığı yazılıdır. Süryaniler kente Se’erd (yöresel söyleniş biçimiyle Sert) demişlerdir.

57 Sinope

sinope

Sinop’un Yunancadaki ismi Sinope’dir ve bu adı asırlarca kullanmıştır. Sinope adının türetilmesine dair çok çeşitli efsaneler var. Efsanelerden en kuvvetlisine göre şehir adını ırmak tanrısı Osopos’un güzeller güzeli kızı Sinope’den alır.

58 Sebastia

Sivas adı, kentin antik dönemdeki adı olan Sebastia sözcüğünün evrimleşmesiyle türemiştir.

59 Resisto / Rodosçuk / Tekfur Dağı

tekir-esnaf-kedi

Tekirdağ’ın ilk iminin tartışmalı bir şekilde Resisto olduğu kabul edilir. Bu isim Osmanlılara kadar değişik versiyonlarıyla kullanılır. Örneğin Bizans döneminde Rodosto idi. Osmanlılar şehri ele geçirdikleri ilk yıllarda aynı ismi türeterek Rodosçuk şeklinde çağırmışlardır. Daha sonraları Osmanlılar Bizans’a izafeten şehre Tekfur Dağı demişlerdir.  Tekfur, Osmanlı Türkçesinde Hıristiyan hükümdarlara verilen bir sandır. Aslı tagovar, anlamı ise taç taşıyandır. Cumhuriyetin ilanından sonra tekfur sözcüğü atılarak yerine sesçe benzeşen tekir getirilmiştir.

60 Tok At

tokatci

Evliya Çelebi kentin adını Türkçe etimolojiyle arpası bolluğundan atların doymasına atfen Tok-at dediği söylenmektedir. Osmanlı tarihçisi Uzunçarşılı’ya göre ise “surlu şehir” anlamına gelen “ Toh-kat ”’dan ötürüdür.

61 Trapezous

sumela-manastiri-trapezous

Trabzon’a adını Karadeniz’i kolonileştiren Miletliler vermiştir. Miletliler şehre, yerleştikleri yöredeki yer şekillerini masaya benzettikleri için Yunanca masa anlamına gelen Trapezous demişlerdir. Bu isim, evrilerek günümüzde Trabzon’a dönüşmüştür.

62 Mameki / Kalan

Yöre, Osmanlı yönetiminde 1847 yılında, Hozat merkez olmak üzere “Dersim Livası” adıyla sancak yapılarak Erzurum’a bağlanmıştır. 1879 yılında da Farsça “Gümüş Kapı” anlamına gelen “Dersim” adıyla ayrı bir il olan Tunceli, 1892 yılında tekrar sancak yapılarak Mamurat-ül Aziz (Elazığ) iline bağlanmıştır. Dersim diye telaffuz edilen aslında bugünkü Tunceli’yi değil, o yörenin adını belirler. Bugünkü Tunceli merkezinin eski isimleri ise Mamiki veya Mameki (Kırmançça: Mamekiye) idi. Sonra Kalan oldu. Dersim adı 25 Aralık 1935 tarihinde çıkarılan 2884 sayılı Tunceli Vilayeti’nin İdaresi Hakkında Kanun ile değiştirildi ve Mamiki köyünde yeni il merkezi oluşturuldu. Kalan kasabasının merkezi de Mamiki köyü idi. Mamiki ile eski bir köy olan Siğenk Tunceli’nin birer mahallesi haline dönüştürüldü.

63 Rehha / Edessa

urfa-balikli-gol

Nûh tufanından sonra bu şehri Semûd kavminin meşhur hükümdarı Ruhha kurmuş ve şehre bunun adına izafeten Rehha denmiştir.Türkler bu bölgeyi fethedince şehre “Uruha” demişlerdir. Zamanla bu kelime Urfa şekline dönüşmüştür. Kurtuluş Savaşında gösterdiği başarının hatırasından dolayı 1984 yılında “Şanlı” unvanını almıştır.

64 Temenothytia / Flaviopolis / Uşşak

Kentin bilinen en eski adı Temenothytiadır. Kent bu adı kurucusu, Heraklilerden Aristomakhosun oğlu Temenostan almıştır. Temenothyria’nın adı, Flavuslardan sonra Flaviopolis olmuştur. Türkmenlerin yerleşmesi ile yöre “aşıklar” anlamında Uşşak adını aldı.

65 Tuşpa

tuspa

Şehrin bilinen ilk ismi Tuşpa’dır. Tuşpa, Antik Anadolu medeniyeti Urartuların başkentiydi. Van isminin nereden geldiğine dair kuvvetli bir rivayet dahi yoktur. Ancak bir görüşe göre Van ismi Urartulardan kaynaklanmaktadır. Çünkü Urartular kendilerine Biane veya Viane derlerdi.

66 Tavium / Bozok / Yüz Kat

İlin Osmanlı zamanındaki adı “Bozok” olup, 1927 yılında ismi “Yozgat” olarak değiştirilmiştir. Oğuzların; “Bozok” koluna mensup Türkmenlerin bu bölgeye akınlarıyla birlikte, yöre “Bozok” ismiyle anılmıştır. “Yozgat” adının menşei konusunda ise, değişik söylentiler ileri sürülmektedir. Bir rivayete göre, Yozgat Saray Köyü’nden (bugün itibariyle kasaba) itibaren aşağıdan yukarıya doğru kat kat yükselmektedir. Bu kat kat yükselişinden ve rakımının yüksekliğinden dolayı önceleri “Yüz kat” denmiş, zamanla bu isim söylene söylene “Yozgat” halini almıştır. Yozgat’ın bilinen ilk adı ise Galatya’daki 3 Kelt boyundan biri olan Trocmilerden kaynaklanan Tavium’dur.

67 Sandraka

zonguldak

Zonguldak için, ilkçağlarda Sandra adı verilen Üzülmez Deresi’nin ağzındaki bataklığın kıyısında yer alan balıkçı köyüne o zamanlar Sandraka derlerdi. Zonguldak’ın günümüzdeki adı ise buradaki sazlık ve bataklıklara verilen “zongalık” adından kaynaklanır.

68 Kurşura / Garsaura / Archelais

Hitit tabletlerinde Kurşura, İlk Çağ’da Garsaura olarak anılan şehir, Kapadokya Kralı Archeleos zamanında yeniden inşa edilerek Archeleos’un şehri anlamında Archelais adı verilmiştir. Türkler Anadolu’ya geldikten sonra ismi Türk diline çekimleyerek Aksaray olmuştur.

69 Bagbartu

Bayburt’un antik çağdaki ismi Bagbartu olup sözcük Mitannice’den gelmektedir.

70 Laranda

karaman-in-koyunu

Karaman’ın ilk ismi Laranda’dır. Selçuklu ve Osmanlılarda ki ismi Larende idi. Karamanoğullarının başkenti olduğundan buraya daha sonra Karaman adı verildi.

71 Kırıkkal

Kırıkkale’nin adının, şehrin 3 km. Kuzeyindeki Kırıkköyü ile kendin merkezindeki Kaletepe”nin kısaltılarak birleştirilmesinden ortaya çıktığı söylenir. Osmanlı arşiv belgelerinde, şimdiki haliyle Kırıkkal biçiminde geçmektedir.

72 Batman

Batman’ın kurulu olduğu, İluh Tepesi olarak adlandırılan arazi, araştırmalar sonucunda doğal olmadığı ve yapay bir tepe olduğu kanıtlanmıştır. Batman’ın adını “batmak” teriminden bu nedenle almış olabileceği düşünülmektedir.

73 Şehr-i Nuh

nuhun-gemisi

Şırnak, Nuh’un Gemisi kalıntılarının olduğu öne sürülen Cudi Dağı’nın Kuzeyinde Şehr-i Nuh adıyla kurulmuş, önceleri Şerneh, daha sonraki yıllarda ise Şırnak adını almıştır.

74 Parthenia

Parthenia ‘dan Bartın’a dönüşen adın kaynağı ” Parthenios “dur. Bartın Irmağının antik çağdaki adı olan Parthenios; Yunan mitolojisinde, Tanrıların Babası Okeanos’ un çocukları olan yüzlerce tanrıdan birisi ve “Sular Tanrısı”dır.

75 Ardana

Ardahan’ın ismi, Gürcüce Ardana’dan gelmektedir.

76 Iğdır

Iğdır’ın adı; 24 Oğuz boyundan 21’ncisi sayılan İç-Oğuzlar-Üç-Ok kolunun ve Oğuz Han’ın altı oğlundan biri olan Cengiz Alp’in en büyük oğlu olan “Iğdır Beğ” den gelmektedir. Bu boyun ilk başbuğu Iğdır Beğ’dir. Iğdır’ın kelime olarak manası “iyi, büyük, yiğit başkan, ünlü ve sahip” gibi anlamlara, Yazıcıoğlu ve Resid-Üd-Din’e göre ise “iyi, ulu, bahadır” manalarına gelmektedir.

77 Yali Ovası

Yalova ismini, Osmanlı döneminde Çiftlikköy ilçesinden başlayıp Termal ve Çınarcık ilçelerini içine alan bölgeye verilen “Yalakabad” adından alır. Yalakabad’ın ardından buranın Yali Ovası olarak anıldığı, cumhuriyetin ilanından vefatına kadar sık sık Yalova’ya gelen Ulu Önder Atatürk’ün burada yazdığı mektupları tarih attıktan sonra Yali Ovası yazıp imzaladığı belgelenmiştir.

78 Kara Bük

Karabük adını, üzerinde yaşadığı coğrafi ortamdan almıştır. “Kara” ve “Bük” sözcükleri, kara çalılık yer anlamında, Karabük adının oluşumuna kaynaklık yapmıştır.

79 Cyrrhus

Kilis adı Yukarı Mezopotamya da Pellada Cyrrhus denen bir kent ile aynı adı taşıdığı ve Osmanlı kaynaklarında Kilis kalesi olarak geçtiği görülmektedir. Bu sözcüğün okunuşu “Kiris” olup “Kilis” sözcüğüne fonetiği bakımından büyük benzerlik göstermektedir. Grant Dictionier’de Cyrrhus’u “Kiris” anlamı da “Efendi” olarak yazmaktadır. Büyük olasılıkla 8. yy. da bölgeye gelen Türkmenler tarafından Kiris, Kilis diye söylenmiş ve bugünkü yeri Kilis olarak isimlendirilmiştir.

80 Osmaniye

Osmaniye ismi Osmanlıların bu yeri fethetmesinden sonra şehre verilmiştir.

81 Düzce

Düzce çok eski bir geçmişe sahip değil. Düzce’nin geçmişinde gidebildiğimiz kadar geriye gitsek en eski 14. yy’a kadar gidebiliriz. Yani adının Düzce olmasının, şehrin düz bir yerde kurulmasından dolayı kaynaklandığını söyleyebiliriz.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>